Virale gentherapie

Geplaatst op door

Virale gentherapie als behandeling voor SMA
Op dit moment is onderzoek naar deze vorm van mogelijke behandeling van SMA nog volop in gang. Uit dit onderzoek zal dus nog moeten blijken of het effectief is bij mensen met SMA.

Bij deze vorm van therapie wordt er gebruik gemaakt van een virus. Virussen zijn van zichzelf heel goed om een stukje erfelijk materiaal (DNA of RNA) in een cel ‘in te bouwen’. Voor het medicijnonderzoek bij SMA geldt dat er gebruik wordt gemaakt van een virus waar allereerst het ziekmakende stukje is uitgehaald en vervolgens is het menselijke SMN1 gen ‘in het virus gestopt’. Na het toedienen van het virus, worden de cellen van het lichaam ‘besmet’ en stopt het virus het erfelijk materiaal dat het met zich meedraagt – in dit geval het SMN1 gen – in alle cellen. In onderstaande afbeelding is dit proces schematisch weergegeven.

Gentherapie

In bovenstaande afbeelding is schematisch de werking van virale gentherapie weergegeven. Links is een cel van het menselijk lichaam te zien, waarin alleen het niet werkende SMN1 gen zit. In het middelste plaatje is te zien hoe met behulp van het virus een goed werkend SMN1 gen in de cel wordt ‘ingebouwd’. Rechts het resultaat: de cel heeft een nieuw, goed werkend SMN1 gen gekregen en is in staat meer SMN eiwit te maken.

Onderzoekers zijn er inmiddels in geslaagd om het virus zo te bewerken dat het of alleen aan zenuwcellen bindt, of aan meerdere celtypen, of zelfs aan alle cellen van het lichaam. In de verschillende onderzoeken die plaatsvinden (zowel proefdieronderzoek als onderzoek met mensen), worden de verschillende vormen getest om te achterhalen welke manier van behandelen het beste effect geeft.

Eerste bevindingen
De eerste resultaten van deze aanpak lijken veelbelovend in proefdieren, wanneer er in een vroeg stadium van de ziekte wordt begonnen met de behandeling. De eerste resultaten van behandeling in mensen zijn eveneens veelbelovend. Een eerste onderzoek lijkt aan te tonen dat de behandeling geen grote gezondheidsrisico’s met zich mee brengt en dat ook bij mensen er een gunstig effect kan zijn. Er zijn echter nog maar een beperkt aantal jonge kinderen getest (15, alle met SMA type 1), waardoor over de werkzaamheid op dit moment nog onvoldoende bekend is. Wel lijkt duidelijk te zijn dat deze vorm van therapie vooral zinvol is als hij kan worden gegeven in een zo vroeg mogelijk stadium van de ziekte. Zie voor meer informatie over de juiste timing van het starten met een behandeling onze introductiepagina over medicijnonderzoek voor SMA. In de eerste onderzoeken naar virale gentherapie is gebruik gemaakt van injecties om het medicijn toe te dienen via een ruggenprik (zodat het medicijn rechtstreeks in het hersenvocht terecht komt), maar ook van een injectie in een ader in de arm (zodat het medicijn in het bloed terecht komt). De laatste berichten over het onderzoek laten zien dat er in komend onderzoek vooral gebruik zal worden gemaakt van een injectie in een ader in de arm.

Huidige onderzoeken naar virale gentherapie bij mensen
Momenteel vindt het belangrijkste onderzoek naar deze vorm van behandeling voor SMA plaats in Amerika. Het wordt uitgevoerd door biotechnologiebedrijf Avexis. Hun trial voor SMA is de AVXS-101 trial. De eerste fase van dit onderzoek, waarbij er wordt gekeken naar de veiligheid van het middel, is afgerond en werd begin november 2017 gepubliceerd in de New England Journal of Medicine. De eerste fase van dit onderzoek heeft laten zien dat het middel veilig kan worden gebruikt. Bij de 15 Amerikaanse kinderen die konden meedoen aan dit onderzoek bleek verder dat het meerenddeel een verbetering liet zien van de motoriek en het behalen van nieuwe motorische mijlpalen. Het onderzoek zal verder worden gezet, om te onderzoeken of het middel ook echt werkt.
Omdat het middel veilig lijkt te zijn en er voor de meeste van de kinderen die het middel toegediend hebben gekregen er een verbetering van de klachten van SMA ontstond, heeft het bedrijf Avexis bekend gemaakt een groot onderzoek te starten naar de werkzaamheid van het middel. Dit onderzoek moet uitwijzen of er ook wanneer er een veel grotere groep jonge kinderen met SMA type 1 worden behandeld, er echt een voordeel is van gebruik van het middel voor mensen met SMA. De verwachting is dat deze studie in 2017 zal starten in Amerika en dat binnen Europa er vanaf 2018 mogelijkheden komen om deel te nemen aan het onderzoek. Zodra meer informatie bekend is, berichten we hier uiteraard over op onze website.

Meer informatie over de AVXS-101 trial is te lezen op de website van Avexis, of via de website van de Amerikaanse patiëntenorganisatie Cure SMA. Een belangrijke update van de bevindingen van het onderzoek tot nu toe, werd in maart 2017 door Avexis naar buiten gebracht. Zie hiervoor het nieuwsbericht op onze website van 03-04-2017.

Meedoen aan onderzoek
Het SMA Expertisecentrum in het UMC Utrecht doet mee aan internationale studies, waaronder ook onderzoek naar nieuwe medicijnen. Actuele informatie hierover is te vinden op onze website en bij de start van nieuwe studies of belangrijke informatie over de internationale (medicijn)onderzoeken informeren we u hierover. Bent u geïnteresseerd in deelname aan onderzoek naar SMA of wilt u hier meer informatie over ontvangen? Neem dan contact met ons op via: smaonderzoek@umcutrecht.nl.